De titel wekt wellicht verkeerde verwachtingen. Wie denkt dat Kader Abdolah hier in debat gaat met Friedrich Nietzsche, die in Zo sprak Zarathustra zijn idee van de Übermensch uitwerkte, komt bedrogen uit.

Zarathustra spreekt is niets meer of minder dan wat de titel belooft: een poging de mythische figuur Zarathustra, diep weggezakt in het collectieve geheugen, voor de vergetelheid te behoeden. En dat dan op typisch abdolaanse wijze. Korte alinea's, hoofdstukjes van drie of vier pagina's, terzijdes waarin de schrijver zelf even tussen lezer en onderwerp gaat staan, opsommingen die de indruk wekken dat hij gewoon zijn aantekeningen heeft overgenomen.

Veel verhalen duiken vaker in het boek op, soms zelfs drie keer. Abdolah vertelt de geschiedenis alsof hij voor een klas met niet al te oplettende leerlingen staat. Omdat hij een begeesterd verteller is, ben je geneigd dat allemaal voor lief te nemen.

Zarathustra is volgens de overlevering de grondlegger van een oeroude monotheïstische godsdienst. De oude Grieken maakten gebruik van zijn verhalen, christendom en islam lieten zich royaal door hem inspireren. Ahura, de god die Zarathustra, zoals Abdolah het noemt, 'uitvond', 'wordt later God van de christenen en Allah van de mohammedanen'. Je zou willen dat ze nog veel meer van hem hadden overgenomen, zoals de respectvolle omgang met dieren die hij predikte. Ooit stonden overal in Perzië de vuurtempels van Ahura Mazda. Nu heeft het zoroastrisme nog enkele honderdduizenden aanhangers, vooral in India.

Tastend en zoekend probeert Abdolah een helder zicht op Zarathustra te krijgen. Zoveel is er niet over hem bekend. 'Alles in dit boek is gebaseerd op onzekere historische en archeologische gegevens', is de waarschuwing vooraf. Waar de bronnen tekortschieten, vult Abdolah zelf aan. Daar vraagt hij hem op zijn gezag als schrijver te geloven.

Het verhaal is fascinerend. Zarathustra is een kind van de steppevolkeren die lang geleden naar de vruchtbare vlakten van Perzië trokken. Daar troffen ze een veelgodendom aan, met allerlei wrede gewoonten. Zarathustra wordt geroepen de profeet van een nieuwe god te worden. 'Goede gedachten, goede spraak en goede daden.' Dat was de boodschap waarmee hij de wereld introk. Bij zijn leven kwam hij daar niet ver mee, maar zijn boodschap bleef bewaard. Lang na zijn dood raakte het geloof in Ahura Mazda verspreid over het hele Midden-Oosten.

Zarathustra is na de dichter Rumi en verteller Sheherazade de derde Perzische figuur die Abdolah naar zijn nieuwe vaderland brengt. Hij is er zelf, getuige de slotzin, alvast tevreden mee: 'Mogen de oude goden blij zijn met dit uitzonderlijke portret dat hij van hen gemaakt heeft, in de voor hem dierbare, Nederlandse taal.'

non-fictie

Kader Abdolah

Zarathustra spreekt

Prometheus; 368 pagina's; € 25.

Kader Abdolah schreef eerder over de Perzische dichter Rumi en verteller Sheherazade.

Een verdiepend boek met (non-)fictieve verhalen over het leven en het gedachtegoed van de profeet Zarathustra. Duizenden jaren geleden leefden onze voorvaderen op de Euraziatische steppen, onder zware omstandigheden en onder invloed van religieuze leiders en hun vele goden. Zarathustra kwam in opstand tegen de willekeur van deze goden en overtuigde de mensen van het bestaan van één God. Hij kreeg de opdracht om de mensheid naar het juiste pad te leiden, met als leidraad: goede gedachten, woorden en daden. Zarathustra zou als uitvinder van het monotheïsme grote invloed hebben op het jodendom, het christendom en de islam. Kader Abdolah hervertelt in dit boek de oerverhalen die tot ons diepste wezen behoren. Verhalend en meevoerend geschreven. Geschikt voor een brede tot geoefende lezersgroep. Kader Abdolah (Arak, 1954) is een wereldberoemde Nederlands-Iraanse schrijver, dichter en columnist. Hij schreef vele boeken. Zijn werk wordt in meer dan dertig landen uitgegeven en won meerdere literaire prijzen, zoals de Charlotte Köhler Stipendium en de E. du Perronprijs.8