In de aanloop naar zijn 125e geboortedag en nu zijn werk al een aantal jaren rechtenvrij is, neemt de belangstelling voor Franz Kafka's raadselachtige leven en werk opnieuw toe. Met Kafka's harem schreef Rebekka Bremmer een eenakter over Kafka en de vrouwen. Het stuk verschijnt meteen in een keurige drietalige editie (Nederlands, Engels, Duits), vergezeld door een essay over hetzelfde onderwerp. Zes vrouwen converseren in het stuk met elkaar, na de dood van de schrijver. Naast drie reële vrouwen uit Kafka's leven ? de burgerlijke Felice, de wijze Milena en de emotionele Dora ? treden ook drie vrouwelijke personages uit zijn werk op: het dienstmeisje Rosa (uit het verhaal 'Een plattelandsdokter'), de verleidelijke en sluwe Leni (uit Het proces) en het hoogmoedige hoofdpersonage uit 'Josefine, de zangeres of Het Muizenvolk'. Fictie en werkelijkheid lopen dus door elkaar, en nu en dan herkent de lezer ook citaten uit Kafka's werk. Brandpunt van de conversatie is uiteraard Kafka zelf, op wie de vrouwen elk hun visie hebben. De verschillende invalshoeken zorgen voor conflicten en een soms hevige concurrentiestrijd. Er is soms begrip of onverwachte herkenning, maar evenzeer vlijmscherpe kritiek en ongenadige spot. Herinneringen worden opgehaald, anekdotes verteld, de vraag uitgediept of de schrijver in staat was zich aan een vrouw te binden: "... iedereen wil een stukje van hem... / Ik deel hem met niemand! Hij is van mij! / Maar iedereen praat over hem, alsof hij hun toebehoort ..." Uiteindelijk zullen de personages het halen op de vriendinnen ? zij hebben immers het eeuwige leven. Ondanks het feit dat het overwegend een praatstuk is, weet Bremmer vaart te brengen in het geheel. De dialogen zijn ingebed in een soms bijna groteske handeling; in de laatste scène bv. spelen Josefine, Leni en Rosa strippoker. De optimistische Dora countert met overgave het pessimisme waar haar reële medespeelsters toe neigen, de vriendinnen van de schrijver weten wanneer ze zullen sterven, de slotscène is een heel sterke vondst. In zijn uitgebreide nawoord, een essay op zich, laat Ewout van der Knaap zijn licht schijnen op de vele vrouwen in Kafka's leven en werk: "Kafka verlangde naar binding, hij verwachtte ervan onder andere stabiliteit. Maar bindingsangsten hoopten zich om verschillende redenen op en leken geluk in een relatie in de weg te staan." Met deze vlekkeloze drietalige editie kan het stuk, dat intussen al een aantal keren in Nederland is opgevoerd, hopelijk zijn weg naar vele theaters vinden. Hoewel hij als tekst natuurlijk lichtjes parasitair is, bevat deze eenakter genoeg eigen kwaliteiten om op de bühne overeind te blijven en het publiek dichter bij de mens Kafka te laten komen ? al blijft die ontglippen. [Erik de Smedt]

Kafka is een van de auteurs die tot op vandaag steeds blijven boeien en intrigeren. In Kafka’s geval voert het intrigerende zelfs vaak de boventoon. Zijn verhalen hebben absurdistische trekken, zijn biografie roept vragen op. Met name zijn moeizame relatie met vrouwen is daarin opvallend. In deze eenakter (drietalig uitgegeven, met tevens Engelse en Duitse versie) worden zes vrouwen ten tonele gevoerd, drie uit Kafka’s echte leven (Felice, Milena en Dora) en drie uit zijn verhalen. Van de laatste is Josefine uit het verhaal ‘Josefine, de zangeres, of het muizenvolk’ de meest markante. Deze vrouwen ontmoeten elkaar op het toneel, en proberen -meestal in onderlinge confrontatie- elk hun beeld van de schrijver/minnaar Kafka vast te houden of te verdedigen. Ondertussen probeert dit stuk (en ook het nawoord van Ewout van der Knaap) het raadsel Kafka wat dichter te naderen. Maar veel verder dan het cliché en het reeds bekende komen zowel stuk als nawoord niet. Wellicht een interessante exercitie voor de auteurs (en acteurs), maar voor de lezer voegt het weinig toe, voor de Kafka-kenner niets.